चाकावरचे वाढदिवस क्षण - सण - उत्सव आणि नवं वर्ष २०१८ मधील माझ्या जीवनातील न विसरता येणारा क्षण !

चाकावरचे वाढदिवस क्षण - सण - उत्सव आणि नवं वर्ष
२०१८ मधील माझ्या जीवनातील न विसरता येणारा क्षण !

आज ३१ डिसेंबर २०१८ आणि उद्या १ जानेवारी २०१९ मग काय सगळी कडे हर्षोल्लास तसेच अभिनंदनाचे आणि शुभेच्छांचे संदेश !
सैन्य तसेच आम्हा रेल्वे वाल्या सारख्या अत्यावश्यक सेवावाल्यांच्या जीवनात नवीन कॅलेंडर मधील महिन्याचे पान बदलून तारखा बदलल्याचे सुख देणारा दिवस असला तरी जीवन अनुभवाच्या तसेच वर्षभरातील घटना डोळ्यावरून तरळून जातात.

महत्वाचे सण उत्सव म्हणजे १६ एप्रिल - भारतीय रेल्वे वाढदिवस तसेच मुंबई आणि महाराष्ट्र परिसरात धावणाऱ्या गाड्यांचे वाढदिवस डेक्कन क्वीन १ जून, पंचवटी १ नोव्हेंबर तसेच प्रगती २७ डिसेंबर आदी, काही नेहमीचे प्रवासी तसेच हौशी रेल्वेच्या प्रेमात असलेली तरुण मुले हे वाढदिवस नित्य नेमाने सजावट करून साजरे करतात आणि यंदाही झाले.

रेल्वेच्या चाकावर रोज पोटापाण्यासाठी धावणारे प्रवासी आपल्या सह प्रवाश्यांचे वाढदिवस, गणपती, नवरात्र उत्सव तसेच अगदी सत्यनारायण पूजा देखील साजऱ्या होतात असे खूप वेळा बातम्यातून समजते.

सर्वात मोठा उत्सव रेल्वेत साजरा होतो तो दसरा महोत्सव, मुंबईत उपनगरी रेल्वेत तर दसरा सुट्टीच्या आदल्या दिवशी पूर्वी फक्त आमच्या रेल्वे कारखान्यातील कामगार मध्यरात्री गाडी देखभाली नंतर फुलांच्या माळ्यानी सजावट करायचे पण १९९० च्या दशकात फक्त कल्याण प्लॅटफॉर्म क्रमांक सहा अथवा सात वर सकाळी तत्कालीन ७:१८ ह्या पहिल्या फास्ट गाडीच्या दसरा उत्सवाचे लोण लगेच काही वर्षात सर्वच उपनगरी गाड्यांच्या टर्मिनल्स वर पोहचले, गाडीची सजावट, पूजा हार-तुरे फुले पेढे मिठाई ह्यांची लयलूट असते त्या टर्मिनल वरच्या जीवनदायनी गाडीच्या सकाळच्या वेळी !

यंदा २०१८ मध्ये तर डेक्कन क्वीन आणि पंचवटी एक्सप्रेस मध्ये, माजी राष्ट्रपती आणि जागतिक कीर्तीचे शास्त्रज्ञ कै. ए पी जे अब्दुल कलाम यांचा वाढदिवस १५ ऑक्टोबर, मध्य रेल्वे ने 'वाचन दिन' अनोख्या पद्धतीने साजरा करण्यात आला. डेक्कन क्वीन आणि पंचवटी एक्सप्रेस ह्या गाड्या मध्ये तर " लायब्ररी ऑन व्हील" अर्थात चाकावरील वाचनालय सुरु झाले आहे.
चाकावर अनेक हृदयस्पर्शी क्षण उत्सव येतात आणि ते मनात कोरून राहतात.
मला आठवते त्या प्रमाणे माझ्या उपनगरीय सेवा काळात एक रम्य नव्हे तर सतत पाऊस, वॉटर लॉगिंग, फेल्युर्स च्या दिवशी संध्याकाळची एक कल्याण गाडी विक्रोळी स्टेशनात शिरली.
गेल्या एक दोन दशकात विविध कंपन्या मिल्स आणि त्यातील इमारती असलेली स्टेशने, करी रोड, चिंचपोकळी, विक्रोळी, कांजूर मार्ग अगदी थोड्या फार प्रमाणात भांडुप, नाहूर, मुलूंड आदी नव्या मुंबई तसेच पवई पासूनचा क्रॉस ट्राफिक सहित भागातील उत्पादन क्षेत्रा ऐवजी सेवा क्षेत्रात म्हणजे आर्थिक केंद्रे तसेच संगणकावर आधारित कॉल सेंटर्स / डाटा सेंटर्स च्या प्रवाश्यानी गजबजू लागली आहेत जिथे शिफ्ट प्रमाणे कामगार यायचे तेथे ब्ल्यू कॉलर कामगार ऐवजी स्काय ब्ल्यू / पिंक अश्या लाईट कलर्स मधील ऑफिस अथवा डेस्क स्टाफ वर्कर्स, ऑफिस स्टाफ दिसू लागला, त्यात हि मुली स्त्रिया हि साड्या ह्या फक्त लग्ने तसेच नवरात्रीच्या नवरंग उत्सवा शिवाय नेसायच्या नसतात असे जणू ठरवून चुडीदार अथवा पंजाबी ड्रेसेस ना मागे सारत शर्ट्स, स्कर्ट्स, स्टोकिंग्स, मोबाईल्स अथवा गॅजेट्स सहित हेड फोन हा कानाचा एक अविभाज्य भाग आहे अश्या थाटात वावरू लागल्या आहेत अर्थात मुले अथवा पुरुष कामगार वर्गात पण फरक पडला आहे. स्टेशन आसपास असलेली एका जमान्यातली पंजाबी , उडपी हॉटेल्स तसेच वडापाव दुकाने जाऊन जंक फूड जॉइंट्स वाढले आहेत, मोबाईल्स शॉप्स तसेच मोबाईल चार्जिंग आणि सिगारेट्स लायटिंग स्पॉट्स वर मुलीचा वावर हा डोळ्यात भरण्या एवढा वाढला आहे. असो.
हि घटना साधारणतः १५ वर्षांपूर्वीची आहे सरता पावसाळा होता, माझ्या आठवणी पणे गणपती होऊन गेले होते आणि काही दिवसात नवरात्र येत होते पण पाऊस त्या दुपारी जोर धरून होता गाड्या खूप साऱ्या धावत होत्या पण विलंबाने गर्दी होतीच आणि गाडी विक्रोळी स्टेशन मध्ये काही काळ थांबली होती.
दोन मुली / स्त्रिया वर सांगितल्या प्रमाणे वरील ऑफिस स्टाफ वेशात लगतच्या महिलांच्या वेशात चढायच्या प्रयत्नात होत्या आणि हातात एक लांबडा बॉक्स , लेडीज च्या तीन दरवाज्यात मिळून एकटीला मोठ्या जिकरीने चढता येऊ शकत होते पण दुसरी आणि लांबडा बॉक्स ह्यांना जागा मिळू शकत नव्हती मग कंटाळून थोड्या वैतागून माझ्या कडे आल्या. पंधरा वर्षा पूर्वी थोडा आजच्या पेक्षा जास्त आकर्षक मी दिसत होतोच पण तरी देखील मला इंप्रेस करण्याची कसरत करत म्हणाल्या " सर वो क्या है ना हमे मुंब्रा जाना है पर गाडी मे दोनो चढ नही पा रहे आप कुछ किजीये" मी म्हंटले "भीड है बाद मे जाईये" - नही सर बाद मे कल्याण गाडी नही है दो ठाणा गाडी है फिर कल्याण के आगे वाली गाडी है" मी म्हंटले आराम से जाईये, भीड के समय कैसे जा पावोगी आप लोग यह बॉक्स लेके !?," दुसरी जरा जास्त स्मार्ट आणि थोडी टंच हि होती ........ थोडी मला अधिक इम्प्रेस करायच्या प्रयत्नात माझ्या मागील कॅब च्या जागेत बघत सर इधर............ पण माझा जरा रागीट झालेला चेहरा लक्षात घेऊन लगेच तीने पटकन शब्द बदलले, " सर ऐसा किजीये, यह बॉक्स आप के पास रखिये हम मुंब्रा मे ले लेंगे"
विक्रोळी ते मुंब्रा - दोन अनोळखी तरुण मुली – बॉक्स, मग माझ्या लॉबीतली सुरक्षेची सर्व सर्क्युलर्स - ऑर्डर्स माझ्या डोळ्यासमोर तरळू लागली अन दुसरी, पहिली पेक्षा थोडी खरोखरच टंच आणि चंट हि होती……. तिने जणू माझ्या मनात काय चालले आहे हे हेरले, तिने क्षणार्धात तिच्या केसाची पिन काढली, बॉक्स च्या शेवटच्या कडेवर असलेल्या टेप वर लावली अन बॉक्स थोडा ओपन केला.................
अन विनवणी करू लागली हम सब सहेलीयोने इसके बेटी को बर्थडे पर यह डेड किलो का केक गिफ्ट दिया है ओर गाडी को भीड है एक घूस सकती है मै पीछे के गाडी से आऊंगी मग एक केक शॉप ची रिसीट दाखवली ................. आता मनः चक्षु वर प्रेम आणि करुणे ने आर्जव केले होते मी पण तो बॉक्स ठेवून घेतला, तिला इशारा केला गाडीत चढा, तेवढ्यात गाडीच्या मोटरमन नी सिग्नल बेल दिली कि गाडी पुढे जाऊ शकते अन गाडी निघाली ती टंच आणि चंट खाली राहिली, मला दोन वेळा थँक्स म्हणाली अन जी गाडीत घुसली तिच्या कडे बघत तिने दोन्ही हात डोळ्याला लावले आणि वरती उप्परवाल्या कडे बघत जणू आभार मानत आमच्या विक्रोळी स्टेशनातून जाणाऱ्या गाडी कडे कृतकृत्य भावनेने बघत होती.
यथावकाश मुंब्रा आले, केक बॉक्स मी दिला, तीने “ वो आएगी तब रुकती हू क्यो कि अगर वो नही होती तो आज मेरे बेटी का बर्थ डे का केक कटना मुश्किल हि नही नामुनकीन था !” म्हणत माझे पण आभार मानले.
मी पण अंधार झाला होता वर डोंगरावर मुंब्रा देवी मंदिरा कडे जाणाऱ्या मार्गावर नव्याने सोडियम व्हेपर टाईप स्ट्रीट लाईट लावले होते ते पावसात चमकत होते सोनेरी जणू एक दीप माळ मुंब्रा देवी मंदिरा कडे जाताना दिसत होती त्या कडे बघून मनोमन आभार मानले आणि नमन केले.
हे पुनः १५ वर्षांनी आठवायचे कारण काही प्रसंग काही क्षणात घडतात पण मानवी मनावर कोरले जातात असाच एक प्रसंग घडला माझ्या आयुष्यात यंदा २०१८ ला घडला ५ डिसेंबर रोजी !
१९८२ - १९८७ मध्ये शाळा कॉलेज सोडल्या नंतर अलिकडेच मोबाईल नेट, फेसबुक तसेच व्हाट्स अप वगैरे सोशल मीडियातून मित्र आणि मैत्रिणी परत एकमेकांशी संवाद साधू लागले अन मग मी पण न चुकता सर्वाना वाढदिवसाच्या शुभेच्छा देऊ लागलो आणि मलाही मिळू लागल्या पण ५ डिसेंबर २०१८ रोजी माझा कॉलेजातील कर्जत येथे राहणार मित्र श्री प्रकाश भुतकर माझा ४ डिसेंबर रोजीचा वाढदिवस साजरा करण्यासाठी कर्जत स्टेशन वर माझ्या त्या दिवशीच्या कोयना गाडीच्या कॅब समोर चक्क केक घेऊन उभा राहिला, आम्ही बरोबर ३१ वर्षांनी प्रत्यक्ष भेटत होतो ते पण आकस्मिक रित्या
ते देखील फक्त पाच मिनिटे गाडी थांबते कोयना, कर्जत स्टेशन मध्ये बँकिंग इंजिन्स लागे पर्यंत, काम उरकून त्या पट्ठ्याने आणलेला केक माझ्या कडून कापून घेऊन माझा वाढदिवस साजरा केला. स्टेशन वर त्याच वेळी आमचे एक सेवा निवृत्त गार्ड साहेब होते अनायसे अन स्टेशन मास्तर, घाट लोको पायलटस अन उपस्थित सिक्युरिटी स्टाफ ला आणि प्रकाश ला केक चा घास भरवत कोयना निघाली पण तो प्रसंग कायम लक्षात राहिला माझ्या मनात आणि आता ह्या फेसबुक अन्य मीडिया वॉल वर माझ्या "शेवटच्या चाकावरून" च्या आत्मचरित्र पर लेखनात देखील !
पुन्हा एकदा शतशः ऋणी ! प्रकाश !
बघा, भारतीय रेल्वेच्या च्या काही गाड्या दीड ते दोन दिवस प्रवास करत असतात आणि चेक करा तुमचे कोणी जुने मित्र - मैत्रिणी प्रवासात तुमच्या शहरातून प्रवास करत आहेत का वाढदिवसाच्या दिवशी मग प्रकाश सारखे काही वर्षांनी त्याला अथवा तिला भेटून प्रवासात त्यांचा वाढदिवस साजरा करा आणि सोशल मीडिया तुन झालेल्या संपर्कांतून अनाठायी चर्चा पेक्षा आनंद घ्या अन आनंद द्या !
तुम्हाला सर्वाना नवीन वर्ष २०१९ च्या मनःपूर्वक हार्दिक शुभेच्छा !
© रविंद्र गांगल
(“शेवटच्या चाकावरून” ह्या माझ्या आगामी आत्मचरित्र पर लिखाणाचा एक भाग)
(चूकभूल आणि थोडे लेखन स्वातंत्र्य क्षम्य असावे.)