पारंब्या !

पारंब्या !

एक अनोळखी नंबर बराच काळ वाजत होता अन एकदा कट मग थोड्या वेळाने परत रिंग !
उत्सुकता म्हणून कॉलर कळतो त्या अँप वर टाकला
अन
विश्वास बसेना अचानक कॉलेज काळानंतर इतक्या वर्षांनी फोन !
क्षणाची उसंत न घेता रिंग केली.
तो समोरून जोरात ओरडला
"मी कॉलेजातील मोदक मावा !"
घरंदाज प्रतिष्ठित घराण्यातील दोन मुलींच्या नंतर झालेला हा छान दूध गोरा, कॉलेजात आलाच तो हसतमुखाने पण कधी कोणाशी मिसळणं माहित नाही. त्याच्या शाळेतील दोघे तिघे अन तो बास ते पण कॉलेज वेळात, कॉलेज ची भरायची अन सुटायची वेळ झाली कि शोफर असलेली काळी चकचकीत अम्बॅसॅडर गाडी अन त्या पांढरी शुभ्र टर्किश टॉवेल्स कव्हर्स जणू पांढऱ्या शुभ्र रंगाशी स्पर्धा करत उभी असायची कॉलेज पासून काही अंतरावर ह्याची वाट बघत अथवा त्या कॉलेजला सोडून निघून जायची.
मुली सहज त्याच्या व्यक्तिमत्व श्रीमंती अन सोबर पणा बघून लक्ष ठेऊन असायच्या ! तो सहज पुढे गेला कि पुटपुटायच्या "मोदक मावा" !
कुणी मुलींनी म्हणे विचारायचा प्रयत्न केला ह्याचे उत्तर होते कि "मागे लागेल ती लक्ष्मी घेऊ नये पण लक्ष्मी आपण स्वकर्तृत्वा वर कमवावी" असे आप्पा म्हणतात, ती बापडी मुलींच्या कॉमन रूम मध्ये हे सगळे सांगती झाली अन झाले नाव बदलले कॉलेज मधले "अप्पांचा मोदक मावा"
असो
मी पण त्याच्या फोन वरील आवेशपूर्ण ओळखीला जोरदार शब्दात ओरडून संवाद साधला
"बोल अप्पांचा मोदक मावा"
अरे मी दोन चार दिवस पुण्यात आहे अन तुला भेटायचे आहे,
मी म्हणालो अरे माझ्या कडे काय काम !?
तो म्हणाला कि काम आहेच पण हळू हळू दोन शब्द लिहितोस म्हणून एक विषय कानावर घालायचा आहे.
माझी उत्सुकता ताणली गेली मग पुण्यातील माझ्या ट्रिप मध्ये वेळ आहे बघून त्याला फोन केला त्याने खरोखर स्टेशन वर गाडी पाठवली, गाडी पुण्यातील उंची हॉटेल मध्ये पोहचली वरून मोदक माव्याचा फोन कि सरळ लिफ्ट ने हॉटेलच्या गच्चीवरील रेस्टारंट मध्ये ये मी वाट बघतोय मित्रा !
समोर छोटा स्विमिंग पूल त्या वर सूर्यास्ताला दोन तुषार टिपणारे पारवे अन उंची व्यवस्था !
बुक केलेल्या टेबल समोर मोदक मावा !
माझ्या पेक्षा उंचीला थोडा मोठा !
उठला दिलखुलास हसला दोन्ही हाताने जवळ घेतलें अन म्हणाला आलास तुझ्या धावपळीत खूप छान वाटले.
इकडच्या तिकडच्या गप्पा झाल्या मग म्हणाला " अप्पा, बेंगलुरूत असतात जुन्या संगणकांच्या सर्व भंगाराच्या रिसायकलिंग चा उद्योग बघतात, आई आणि मी इथे पुण्या जवळचे उद्योग बघतो पण पुण्यात नसतो तर गावी घरात"
मुद्द्याला हात घातलान, समोर बघतो आहेस क्षितिजा पर्यंत काँक्रीट ची जंगले अरे शहरातून हा काँक्रीट चा राक्षस तालुक्या नंतर गावात आलाय, फार्म हाउसेसना काँक्रीट सराउंडिंग !
मी निशब्द !
उंची घास पूस च्या मेक्सिकन डिश, कॉर्न्स आणि रशियन सॅण्डविच आले.
तो म्हणाला तुझी पुढे ड्युटी तेव्हा तुला नकोच अन मीही ड्रिंक्स विशेष घेत नाही.
तुला आठवतो ...
कॉलेज काळात माझ्या गाडीला ड्रायव्हर होता गोविंद !
तो कॅन्सर लास्ट स्टेज !
तुझ्या मुंबईत शिवडीला आलो दोन चार वेळा मुंबईत वड बघितले कुठे पार आहेत तर कुठे नाहीत.
एकदा सहज परळ शिवडीच्या चाळींच्या मधील आमच्या गावाच्या ओळखीच्या सोनाराकडे दुकानात बसलो होतो अन ड्रेनेज पाइपवरील पिंपळ बघितले अन वाटले कि का हि रोपे नीट काढून कुठे जंगलात अथवा गुरचरण जमिनी का लावली जात नाहीत ?
वड आपल्याला एवढा उपकारक पण त्या पासून वापरण्यायोग्य लाकूड मिळत नाही अन मीटर अन मीटर कधी कधी दोन किलोमीटर पर्यंत जंगले होतात त्याची म्हणून दुलर्क्ष केले जाते तर कुठे जाळले पण जातात.
सूर पारंब्याचे खेळ तर नामशेष झाले.
आपण निसर्गाशी मैत्री अन खेळात न राहता अन वागवता त्याचा विध्वंस करत आहोत अन आपलाच प्राणवायू संपवत आहोत.
शहरे च्या शहरे चांगली हवा अन प्राणवायू साठी आजच धडपडायला लागली आहेत.
शहरात नाजूक फुलवाली झाडे लावली जातात अन त्या भोवती पिंजरा आला कि त्याचे पिंकदांन होते तो जहरी तंबाखू अन गुटका रसायने त्या झाडाला जाळतात.
अरे काही तरी लिही आता उन्हाळ्याच्या सुरवातीलाच स्त्रियांना सुचवा कि...............
एकही वडाची फांदी बुक करू नका अन विकत घेऊ नका.
सावित्री व्हा अन अनेक सावित्री सत्यवानाचे प्राण पुढील अनेक अनेक अधिक अधिक वडाची झाडे लावून कायमचे वाचतील असे काही तरी करा.
अरे आयुष्यात जी उपयोगाची नाहीत असे वाटते तीच माणसे अन तश्या वस्तू पाने फुले कायम स्वरूपी आपल्याला फायद्याचे काम करत असतात नाहीतर आज माझ्या सारखा व्यापात असलेला माणूस कशाला तुला बोलवेल ?
पण आई ची इच्छा होती तिने तुझ्या टाइमलाईन वरील काही लेख वाचले अन ती म्हणाली अरे त्याला लिहायला सांग.
मग हळूच एक पार्सल पॅक काढला अन म्हणाला.....
आज आई ने मला प्रेमाने आलू पराठे केले होते डब्याला !
त्यातील हे दोन चे पार्सल मुद्दामून तिने जिव्हाळ्याने पाठवलेत ते तुझ्या रात्रीच्या ड्युटी आधीच्या जेवणात घे!
सोबत मोदक माव्याच्या आईने चिठ्ठीत वडाचे खूप सारे उपयोग लिहले होते.
अ) आधुनिक भाषेत वटवृक्ष नैसर्गिक व्हेण्टिलेटरचे काम करतो.
ब) आयुर्वेद शास्त्रात वटवृक्षाला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे. त्याची मूळे, पाने, फुले, फळे, साल, पारंब्या, चिक ह्या सगळ्यांचा औषधी उपयोग होतो व त्यामधून असंख्य आजारांवर उपचार करता येतो. वीर्य वाढवण्यासाठी व गर्भाशयाच्या शुद्धीसाठी वडापासून रामबाण औषध मिळते. म्हणूनच ह्याला संसारवृक्ष असेही म्हटले गेले आहे.
क) असे म्हणतात एक पूर्ण वाढलेले वडाचे झाड एका तासाला सातशेबारा किलो इतक्या प्रचंड प्रमाणात प्राणवायू वातावरणात सोडत असते. वडाच्या झाडाखाली वेळ व्यतीत करणे; म्हणजे शरीराला आवश्यक असणाऱ्या प्राणवायूची पूर्तता भरून काढणे. वडाच्या झाडाखाली वेळ व्यतीत करणे; म्हणजे शरीराला आवश्यक असणाऱ्या प्राणवायूची पूर्तता भरून काढणे. त्याला आकाराने मोठी व संख्येने भरपूर पाने असल्यामुळे तो जास्तीत जास्त कर्बवायू आणि इतरही अनेक विषारी वायू शोषून घेतो व हवा शुद्ध ठेवतो. वड उन्हाळ्यात दिवसाला दोन टन इतके पाणी बाष्प स्वरूपात बाहेर फेकतो. त्याचा उपयोग ढग बनण्यासाठी आणि हवेत आर्द्रता व गारवा निर्माण करण्यासाठी देखील होतो. पावसाळ्यात ढगातील पाणी खेचून घेऊन पाऊस पाडण्यास मदत करणे हेदेखील वडाच्या झाडाचे कार्य आहे. वटवृक्ष सदैव हिरवागार असतो व त्याच्या विशाल आकारामुळे तो भरपूर सावली देतो.
ड) वटवृक्षाच्‍या मुळाचे लाकूड लवचिक व अधिक बळकट असते. तंबूंचे खांब, बैलगाड्यांचे जू व दांडे इत्यादींच्‍या निर्मितीसाठी ते उपयोगी आहे. खोडाचे लाकूड करडे व साधारण कठीण असते. त्याचा उपयोग अनेक किरकोळ वस्तू तयार करण्यासाठी व सर्वसाधारण सजावटी सामानासाठी होतो. वडाच्या लाकडापासून कागदाचा लगदा तयार करता येतो. सालीच्या धाग्यांपासून दोर तयार करतात. पारंब्यांचाही दोरी म्हणून वापर करता येतो. चिकापासून अतिशय चिकट गोंद बनवतात. त्याचा उपयोग पाखरे पकडण्यासाठी केला जातो. पानांपासून पत्रावळी व द्रोण तयार करतात. कोबळ्या फांद्या व पानांचा शेळ्या, मेंढ्या व इतर गुरांना चारा म्हणून उपयोग होतो. हा चारा हत्तींना मोठ्या प्रमाणात लागतो. झाडाचा चीक दातदुखी, संधिवात, कटिशूल इ. व्याधींवर उपयोगी आहे. तळपायांच्या भेगांवर याचा लेप देतात. वडाच्या सालीत ११% टॅनीन असते. तिचा रस स्तंभक (आकुंचन करणारा) व पौष्टिक असतो. आमांश व अतिसारात तो उपयोगी आहे. वृक्षाच्‍या सालीचा काढा मधुमेहावर गुणकारी आहे. वडाच्या मुळांची साल परम्यावर उपयुक्त आहे. पानांचे पोटीस गळवांवर बांधतात. वडाचे बी पौष्टिक व शीतकर (थंडावा देणारे) असते.
झाली चिट्ठी वाचून मग मोदक माव्याने खूप साऱ्या कॉलेज मधील त्याच्या बाबतीत झालेल्या प्रसंगांच्या आठवणी सांगितल्या !
मग पेरू केळे ह्यांचे एक छान क्रीम म्हणजे ताजी साय खाऊन केलेले मॉकटेल मागवले त्यांनी अन आमची शहरातील उंच ठिकाणची ती भेट संपून त्याच्या आग्रहास्तव पुण्या जवळच्या घरात गेलो खूप छान बागकाम होती अन छोटी कमळे असलेली पुष्करणी पण होती.
खूप प्रसन्न वाटले अन ह्या वयात अन उद्योगात राहून आईच्या इच्छेने माझी भेट मुद्दाम घेऊन मला ह्या विषया वर लिहण्यास उद्युक्त करून माझ्या मनातील विचारांच्या पारंब्या खेळ घेऊ लागल्या.
मोदक माव्याच्या आग्रहाने मला पण असे वाटायला लागले कि जास्तीत जास्त वड आपण लावले पाहिजेत अन अशा काम करणाऱ्या स्वयंसेवी संस्था शोधल्या पाहिजेत ज्या सहज उपयोगात न येणाऱ्या झाडांची जंगले निर्माण अन संवर्धन करतात.
मोदक माव्याच्या ह्या अनेक वर्षाच्या भेटीवरून एक जाणवले कि
आयुष्यात एकमेकांना ठरवून विसरणे फार मुश्किल !
मी म्हणतो मुश्किल गोष्टी कराव्यातच का!?
सहज, सोपे जगुया !
आणि
पर्यावरणाला जगवयचा प्रयत्न करुया !
आता रेल्वे गाडीतून काम करताना अन प्रवास करताना वड अथवा वडाची झाडे दिसली कि
विचारांच्या ह्या पारंब्या मनात झुलत राहतात !
जणू हेच ह्या पोस्ट चे प्रयोजन तेव्हा ह्या पारंब्या तुम्ही तुमच्या मनात पण खेळवा !
© रविंद्र गांगल
(“शेवटच्या चाकावरून” ह्या माझ्या आगामी आत्मचरित्र पर लिखाणाचा एक भाग)
(पोस्ट अथवा ह्या विषयातील पात्रे आणि प्रसंग जरुरी नुसार मुळ नावात बदल करून अथवा काल्पनिक नावे घेऊन त्या बरोबर बहुतेक भाग मी घेतलेल्या / मिळालेल्या माहिती वर आधारित आहेत, एखाद्या विषयाचे समयोचित कौतुक आणि आकलन आवश्यक आहे तसेच आपल्या प्रतिक्रिया, सूचना, कौतुक आणि टीका ह्यातुन आणखीन काही शिकायला मिळेल ह्या अपेक्षेने हा खटाटोप !)
( पोस्ट मधील माहिती विविध साईटस लिंक्स वरून साभार संकलित आणि वैद्यकीय उपयोग निष्णात वैद्य अथवा डॉक्टर यांच्या सल्ल्यानेच करावी हि सविनय विनंती !)
(चूकभूल आणि थोडे लेखन स्वातंत्र्य क्षम्य असावे.)

Displayed on 15th April 2019 at FB